Giuria federala da litteratura
Puspè prender il pled
Nus essan entrads en in mund nov, in guaud da segns nua che rotschas da papagagls èn sa chasadas sin las frastgas autas. Utschels artifizials ed intelligents, almain uschia vegni pretendì, che cratschlan e repetan, che cratschlan e repetan, che cratschlan e repetan, che cratschlan da tutta forza tuns senza muntada sco resun da noss pleds.
L’emprim è quest carnaval dals novs animals, questa sinfonia fantastica stada in divertiment per nus. Suenter, cura che nus avain cartì da reconuscher en lur baterlim imità las caracteristicas da noss spiert ed il tun da nossa vusch, avain nus cumenzà ad als dar resposta, ad als pavlar cun quai ch’ans gieva tras il chau, ad als regalar nossas istorgias. Ornads cun la glischur dal progress, cun las plimas sgiagliadas da la tecnoscienza e cun la cresta spectaculara da l’innovaziun, giran quests gronds predaturs da la lingua en l’aria dal temp, sgulatschan a l’ur da nossas cuntradas donnegiadas, il pichel avert, pronts da tragutter l’essenza da l’uman – uss ans prendan els davent il pled.
Gea, quests animals che vegnan definids sco artifizials, che valan sco intelligents e paran schizunt d’esser creativs, èn uss tranter nus, sco parasits en il champ fragil da la cultura. Duain nus als laschar racoltar il pli prezius che nus avain? Na: lain cultivar spezias resistentas, spezias che na vegnan betg spetgadas, linguas ch’èn indigeriblas per ils cirquits da silizium, munds da fantasia che sa futran dal catechissem dals algoritmus, ma che nutreschan tut las lecturas e tut ils lecturs che san, ch’in cudesch n’è betg in vaider, mabain ina fanestra ch’ins avra.
Gea, entant che la lingua daventa adina pli platta, daventa apatica sut il giuf dal previsibel e stenschenta en la morsa dal productivissem, è la litteratura a la testa dal vair progress: quel che renda las sfessas da la banalitad anc pli grondas, quel che raiva plaun a plaun si da las paraids da nossa istorgia cuminaivla per vesair meglier l’orizont che s’avra. Per chattar ina nova lingua per encleger quest nov mund.
Quai è stà il mussavia da nossas reflexiuns che nus avain exprimì durant las debattas animadas cun Francesca Baranzini, Christa Baumberger, Dominique Bressoud, Valentin Decoppet, Lydia Dimitrow, Natascha Fioretti e Robert Leucht – ad ellas ed els engraziel jau da cor. Tranter las 178 ovras nominadas avain nus damai tschertgà la singularitad – betg questa fantasia postchapitalistica che vul ch’il computer surpassia l’uman, mabain la temerariadad da la vusch unica che nagin utschè mecanic n’è bun d’imitar.
Quests aventuriers da l’imprevisibel, questas exploraturas dal nunenconuschent festivain nus questa saira. En vista a quai che Günther Anders numnava l’irrepreschentabladad, questa incapacitad da l’uman modern da s’imaginar las consequenzas catastrofalas da ses agir tecnic, duvrain nus ellas ed els pli che mai per noss egls e nossas ureglias, per far nascher istorgias ch’èn bunas d’ans unir, per confruntar novs mitus cun il mund digital, per ir vias che mainan pli lunsch che mo en il guaud dal tschivliez sintetic.
L’umanitad na po betg vegnir reducida sin la lingua binara, sin il mund fictiv da maschinas che san discurrer, sin il scharm dal papagagl imitader, er sch’el è in lusingiader sco il papagagl grisch, Le gris du Gabon, che ha dà il titel ad in roman da Corinne Desarzens. Nus avain anc da dir insatge, per quai procura la litteratura. E jau repet, e jau repet, e jau repet: nus stuain puspè prender il pled.
Thierry Raboud
